ALINTILAR

"Susmak hikmettir; bunu bilen azdır."

Susmak Ne Zaman Erdemdir?

Gazali bu soruya "Her zaman" ya da "Hiçbir zaman" gibi kolay cevaplar vermez. Çünkü susmak da konuşmak kadar ahlaki bir fiildir. Susmanın değeri, niyetine, zamanına ve sonucuna bağlıdır. Susmak, kaçış değil; bilinçli bir tercihtir. Konuşmanın zarara yol açtığı yerde susmak, erdem haline gelir. Bu yüzden susmak, pasiflik değil; farkındalıktır.

İnsan konuşurken kendini tartmazsa, söylediği sözler bir süre sonra onu tartmaya başlar.

Bu yüzden dil tehlikelidir. Yasak olduğu için değil; kolay olduğu için. Dil, insanın elinde güçlü bir araçtır. Ama bu güç uyanıklıkla birleşmediğinde zarar üretir. Gazali'nin uyarısı açıktır: Dil küçüktür, ama etkisi büyüktür.

Dil denetimsiz kaldığında, zarar üretmesi kaçınılmazdır.

"Faydasız söz kalbi karartır"

Gazali'ye göre dilin bir başka afeti de sıradanlaşmasıdır. İnsan konuştukça sözün ağırlığı azalır. Faydasız sözler çoğaldıkça kalp körelir.

Gözler kör değildi, ama göğüslerdeki kalpler kör idi.

İnsanların trajedilerinde sınırsız bir çirkinlik vardır hep.

Yüzünde bir alfabeyi taşır da bazen insan, onu okuyacak hiç kimseyi bulamaz.

Bazı düşmanlar arkanızdan iş çevirmez, karşınıza çıkıp ne derdi varsa hallederdi. İşte ben böyle düşmanlara dostumdan daha çok saygı duyardım. Onlar en azından elindeki hançeri sizden gizlemezdi.

"o kapı kapandı diyorsun da,durmadan delikten bakıyorsun be çocuk."

İçindeki kahramana asla yüz çevirme. Çünkü umut hâlâ insandadır. Hayır demeyi bilen, olmaz demeyi bilen, kabul etmiyorum demeyi bilen insanda. Unutma sakın, hak için gösterilen inat kutsaldır.

...Dünyanın güzel, insanların iyi olduğunu sanacak kadar safsanız mutsuz olmanız kaçınılmaz.

Bilirsiniz, en kötü barış bile, en iyi kavgadan daha iyidir.

Hayatın satranç tahtası olduğuna inandırmıştınız beni sonra at olduğumu farzetmiştik. Güzel... Ve daha ilk dakikalarda sadece L çizebileceğimi, kafama göre hareket edemeyeceğimi söy­leyip kısıtladınız. Tabi buna dayanamadım.

Esasen , öfkenize sebep olan şahsı öldürmeseniz de yıllar boyunca öfkeden kudurup durabilirsiniz . Bu durumda kimsenin canını yakmış sayılmazsınız ama yine de kendinize zarar verirsiniz . O yüzden bir tanrının emri değil de kendi çıkarınız doğrultusunda öfkenizin üstesinden gelmeniz gerekir . Öfkeden tamamıyla kurtulursanız , iğrenç düşmanınızı öldürerek elde edeceğinizden çok daha büyük bir huzura kavuşursunuz .

Felsefeyi elestiren herkes, düşünceye karşıdır. Oysa Gazali'nin eleştirisi felsefenin varlığına değil, felsefenin her alanda aynı kesinlik iddiasıyla konuşmasına yöneliktir.

Düşünmek hep uykusunu getirirdi...

her zevk her zaman ancak yarım zevktir, her tatmin kendi rahatsızlığını, her rahatlama yeni endişeleri ve sıkıntıları davet eder, günlük ve anlık ihtiyaçlarımız
için bulduğumuz çare ya da vasıta bizi her an yüzüstü bırakır ve hizmetini esirger bizden.
S.38