İnsanlar bir medeniyetin seviyesine genellikle kullandığı kâğıdın miktarına göre hüküm verir. Fakat bu yalnızca hacim meselesidir, kalite değil. Medeniyetlerin nüvesi kaliteyle ölçülmelidir. Kötü kâğıt ve yüksek medeniyet nasıl bir arada düşünülebilir ki? Bir halkın mektup yazmak için, edebî eserler için ve türlü diğer işler için kullandığı kâğıda bakarak hayat kalitesine dair fikir edinilebilir. Kâğıt hor görülmemelidir. Kâğıdı hor görmek, güzelliği hor görmektir.

Şayet bilimi kadiri mutlak addetme yanlışına düşersek, elbette kazandığımızdan çok kaybedebiliriz. Makineleşmiş medeniyete ait zenginliğin olumsuz pek çok sonuç doğurduğu, etraflıca düşünmeyi gerektiren örnek çok. Makineleşmiş ülkelerin en göze çarpanı, belki de birçok vatandaşı stres ve tasadan mustarip Amerika Birleşik Devletleri. Burada sakinleştirici ilaçların onca talep görmesi yaşanan toplumsal hastalığa işaret etmektedir. Amerika, ne kadar zengin olursa olsun, görgü, edep ve nezaket yoksunluğunda muhtemelen rakipsizdir. Belki de bu yüzden dünyanın en yüksek suç oranına sahiptir.

Çiçek bahçesine yakın yaşayan kimsenin çiçek kokusuna duyarsızlaştığı söylenir. Benzer biçimde, gözü bir şeye fazla aşina olan, o şeyi sahiden göremez olur. Alışkanlık bırakın bir şeyden etkilenme gücünü, o şeyi farklı bir açıdan algılama gücünden bile alıkoyar bizi.

Eğitimsiz bir kimsenin başrahip olması şüphesiz zor olsa da herkes dinini huşuyla yaşayan bir mümin olabilir. Zira genel itibarıyla dinde inanç öğrenimden daha önemli kabul edilir.

Son zamanlarda ise güzellik anlayışımıza, estetik duyarlığımıza gölge düştü. Buna şüphesiz pek çok neden sayılabilir, ama her gün kullandığımız işlevsel araç ve gereçlerin son derece çirkinleştiği su götürmez bir gerçek. Giydiğimiz üst baştan, yemek yediğimiz gereçlere, kullandığımız mobilyaya kadar bu çirkin eşyalar sabahtan akşama dek çevreliyor bizi. İtici nesneler biz farkına varmadan güzellik anlayışımıza muazzam bir darbe indirdi.

Son yıllarda hayatımız ticari kaygıların ve kâr elde etme güdüsünün kurbanı olmuş, işe yararlığı bir kenara iten, makine yapımı nesnelerle dolup taştı. Görünürde pratik kullanım için yapılmış bu nesnelerin pek çoğu hilebazlıktan, taklitten öteye gitmeyen, doğru kullanımın kenarından dahi geçmeyen şeyler. Öte yandan, zarafet vaat eden pek çok sözüm ona ince işçilik eseri nesne gereksiz süs ve anlamsız yüzeysellikle doldurulup zevksizliğe yenik düşüyor. Bu yapıtlarda işe yararlık zayıflatılıp ahlaken bozulmaya varacak kadar ikinci plana itiliyor. Her gün kullanılan nesneler ise hizmet etmeleri gereken hayata tam da böyle sırtını dönmüş niteliklerden özellikle uzak durmalıdır.