Martin Eden, bende çok güçlü etki bırakan bir roman oldu. Martin’in başta inanılmaz bir azimle, umutla ve çalışkanlıkla bir yerlere gelmeye çalışması çok etkileyiciydi. Aç kalması, reddedilmesi ama buna rağmen içindeki inancını kaybetmemesi insanda gerçekten büyük bir sempati oluşturuyor.

Martin bir noktada kırılma yaşıyor. Ama asıl kırılması başarısızlıkla değil, başarıyla oluyor. Burjuva sınıfını ve o dünyanın insanlarını çok fazla idealize ettiği için, gerçeklerle yüzleştiğinde büyük bir hayal kırıklığı yaşıyor. Özellikle Ruth’u bir ideal gibi görmesi ama onun da aslında kalıpların içinde sıkışmış biri olduğunu fark etmesi bu kırılmayı daha da derinleştiriyor.

Roman ilerledikçe Martin’in ne kendi sınıfına ne de girmek istediği sınıfa ait olamadığını görüyoruz. Bu aidiyetsizlik hissi bence romanın en ağır tarafı. Bir yere ait olamamak ve iki dünya arasında sıkışmak onu içten içe boşluğa sürüklüyor.

Hikayenin başından beri hayal ettiği başarıya ulaşmak bile artık Martin'i mutlu etmeye yetmiyor,çünkü başarı bile anlamını yitirmiş oluyor onun için.

Hikâyenin başındaki iyi niyetli, umutlu ve çalışkan Martin’in zamanla nihilizmin içinde kaybolmasına şahit olmak, insanda derin bir üzüntü hissi bırakıyor.

Yemeğe ihtiyaç duyduğu zaman kimse yemek vermemiş, yemeğe de davet etmemişti. Halbuki şimdi binlerce yemek satın alabilecek durumdayken ve paraya ihtiyacı yokken, her yerden yemek daveti gelmesi tuhaftı.

Onlarla arasında binlerce kitaplık bir mesafe oluşmuştu.

Sen kurulu düzenin mabedine tapıyorsun.

Ben ölülerin mezarında kalmasını istiyorum. Neden beni ve içimdeki güzellikleri ölüler yönetsin ki? Güzellik, hayat dolu ve sonsuzdur. Dillerse gelip geçicidir. Ölülerden geriye kalan, külleridir.

Ruth, insan denen varlığı, en iyisinin kendi rengi, kendi inançları, kendi politikası olduğuna ve dünyadaki diğer insanların ondan daha şansız olduğuna inanmaya teşvik eden, o dar görüşlü ve sıradan zihniyete sahipti. Bu zihniyetin, dünyaya kadın olarak gelmedikleri için Tarnrı'ya şükreden eski çağ Yahudilerinin ve misyonerleri, sırf tanrı değiştirmek için dünyanın öbür ucuna gönderen modern dünyanın dar zihniyetlerinden hiçbir farkı yoktu.

Haftada üç dolarla, bi` gaz sobasının üstünde yemek pişiren, gece gündüz çalışıp, oyun ve eğlence nedir bilmeden, sadece para biriktiren küçük bi` çocuk otuz bin dolar kazandığı vakit olan olmuş demektir.

Hislerini ifade edemiyordu; kendisini karanlık bir gecede, yabancı bir gemide, alışık olmadığı alet edevatı el yordamıyla arayan gemiciye benzetti.

İdeal erkek güzelliğini hep nezaket ve kibarlıktan ibaret görmüştü.

Haklı olup olmadığımı öğrenmeye asla zahmet etmem.