Ama tarih, yalancı şahitliği kabul etmeyen gayet adil ve hakkaniyetli bir hakimdir.
Çin'deki cumhuriyetin kurucusu Sun Yatsen'in Şarki Türkistan hakkında yaptığı planını Çin'den özel olarak edindiğimiz bilgilere göre beyan edip bu planın hayata geçirilmemesinin nedenlerini anlatacağız. Plan şu şekildedir:
1. Çin'den her yol ve yöntem ile Türkistan'a çok sayıda göçmen getirip bütün vilayetlere yerleştirmek.
2. Bütün Şarki Türkistanlı çocukları Çin okullarına alıp onları Çince ter-biyeyle yetiştirmek. Bütün millî okul ve medreseleri hükümetin eline alıp Çin okuluna dönüştürmek ve Şarki Türkistan'daki bütün vakıflara hükümet tarafından el koyup Çince okullarının masraflarını buradan karşılamak.
3. Daha önce olduğu gibi resmî dil ve yazışmaların Çince olmasının yanı sıra eğitim dili ve kitapların da tamamen Çince olması.
4. Cumhuriyet yönetimine uygun Şarki Türkistan'ın bütün vilayetlerinden birer milletvekilinin Çin Parlamentosuna gönderilmesi ve Urumçi'de bir vilayet meclisi kurulup her hâkimlikten bir temsilcinin o meclis için seçilmesi ve bu her iki meclis için seçilen vekillerin Çince okuryazar olması şarttır.
Görülüyor ki bu planda Şarki Türkistan halkının hukuku ve menfaatine riayet etmenin hiçbir emaresi yoktur. Belki de bu plandan açıkça ortaya çıkan amaç, Şarki [573] Türkistan halkını her yol ve yöntemle Çinlileştirmek ve bu memleketi daimî bir Çin sömürgesi veya gerçek bir Çin vilayeti haline getirmekten başka bir şey değildir.
1. Çin'den her yol ve yöntem ile Türkistan'a çok sayıda göçmen getirip bütün vilayetlere yerleştirmek.
2. Bütün Şarki Türkistanlı çocukları Çin okullarına alıp onları Çince ter-biyeyle yetiştirmek. Bütün millî okul ve medreseleri hükümetin eline alıp Çin okuluna dönüştürmek ve Şarki Türkistan'daki bütün vakıflara hükümet tarafından el koyup Çince okullarının masraflarını buradan karşılamak.
3. Daha önce olduğu gibi resmî dil ve yazışmaların Çince olmasının yanı sıra eğitim dili ve kitapların da tamamen Çince olması.
4. Cumhuriyet yönetimine uygun Şarki Türkistan'ın bütün vilayetlerinden birer milletvekilinin Çin Parlamentosuna gönderilmesi ve Urumçi'de bir vilayet meclisi kurulup her hâkimlikten bir temsilcinin o meclis için seçilmesi ve bu her iki meclis için seçilen vekillerin Çince okuryazar olması şarttır.
Görülüyor ki bu planda Şarki Türkistan halkının hukuku ve menfaatine riayet etmenin hiçbir emaresi yoktur. Belki de bu plandan açıkça ortaya çıkan amaç, Şarki [573] Türkistan halkını her yol ve yöntemle Çinlileştirmek ve bu memleketi daimî bir Çin sömürgesi veya gerçek bir Çin vilayeti haline getirmekten başka bir şey değildir.