Savaş kandırmacalı bir iştir.

Bir komutan benim stratejimi izleyip askerlere komuta ederse mutlaka kazanır ve yerinde kalır, bir komutan benim stratejimi izlemeden askerlere komuta ederse ke­sinlikle yenilir ve gider.

Denir ki:
Yöneticilerden hangisi doğru yoldadır?
Komutanlardan hangisi yetenek sahibidir?
Gök ve yerden kim avantaj sağlıyor?
Kuralları ve emirleri kim uyguluyor?
Kimin askerleri daha güçlü?
Kimin subay ve erieri daha talimli?
Kimde cezalandırma ve ödüllendirme belli?
Ben bunlara göre kimin kazanacağını, kimin kaybedeceğini bilebilirim.

Kısacası, bir komutanın bu beş noktayı sormaması söz konusu olamaz. Bunları bilen kazanır, bilmeyen kazanamaz. Bu nedenle bir karşılaştırma hesabı yapılırken her birinin içinde bulunduğu durumu sorgulamak gerekir.

Bu nedenle beş noktayı hesaba katıp, ona göre durum değerlendirmesi yapmak gerekir: Bir “Yol”, iki “Gök”, üç “Yer”, dört “Komutan”, beş “Kural”.
“Yol” denen şey, halka yöneticisi ile aynı düşünceyi paylaştırır. Ancak bu takdirde birlikte ölebilirler, birlikte yaşayabilirler ve halk kendini feda etmekten korkmaz.
“Gök” denen şey, karanlık-aydınlık, soğuk-sıcak, zaman-mevsimdir.
“Yer” denen şey, uzaklık-yakınlık, tehlikelilik-güvenlilik, genişlik-darlık, kurtuluşsuzluk-kurtuluşluluktur.
“Komutan” denen şey, erdemlilik, güvenilirlilik, insancıllık, cesaret, ciddiyettir.
“Kural” denen şey, askeri birliklerin örgütlenme biçimi, subayların rütbelendirilmesi, ikmal yolları ve askeri harcamalardır.

Sun Zi der ki:
Savaş bir ülkenin baş sorunu, ölüm kalım yeri, var olma ya da yok olma yoludur; muhasebesiz olmaz.